15:16 14 Jun 2021
Slušajte Sputnik
    Kultura
    Preuzmite kraći link
    Piše
    0 743
    Pratite nas

    Izložba „Seljak u karikaturi ’Ježa’ 1935-1990. godine“ , nedavno otvorena u Etnografskom muzeju, na duhovit način ukazuje na mnoge promene koje je seljak tokom godina, kao i društvo, pretrpeo. U vreme hipi pokreta i on je go ali ima šajkaču na glavi. Menjao je jezik, kulturu, stil života, ali nikad svoj prepoznatljiv znak.

    Seljak iz „Ježa“ - čovek uz kog je cela zemlja bila nasmejana

    „Bilo je izuzetno zabavno, smešno, istraživati seljaka iz ’Ježa’ i postavljati ovu izložbu. On je čovek uz kojeg je cela Jugoslavija bila nasmejana“, kaže za Sputnjik kustos Etnografskog muzeja i autor izložbe dr Tatjana Mikulić.

    Izložba je ujedno i omaž „Ošišanom ježu“ koji je od svog prvog broja objavljenog 1935. godine bio i ostao najznačajniji satirični list na ovim prostorima i koji je zajedno s njemu srodnim zagrebačkim „Kerempuhom“, ljubljanskom „Pavlihom“ i sarajevskim „Čičkom“, kreirao i diktirao „puls“ zabavne štampe.

    „Seljak u karikaturi ’Ježa’ 1935-1990. godine“
    © Foto : Etnografski muzej
    „Seljak u karikaturi ’Ježa’ 1935-1990. godine“

    Likovi seljaka razlikuju se od perioda do perioda, zbog čega je izložba podeljena u četiri celine.

    Seljak koji se u predratnom period smeje svom teškom životu, u posleratnom periodu postaje učesnik socijalne obnove i izgradnje zemlje. Treću celinu seljakovog života u karikaturi „Ježa“ čini „zlatno doba“ kada dominiraju vedrije teme iz svakodnevice, opsesija sudnicama i kafana, reakcije na modernizaciju jugoslovenskog društva da bi se u poslednjoj deceniji kroz njegov lik reflektovala politička i ekonomska kriza.

    „Svaki period je drugačiji, pa se samim tim i seljak menja. Na primer, u periodu posle Drugog svetskog rata on se tako naivno susreće sa baukom modernizacije kada kupuje nove televizore, kuhinjske aparate, ali ne zna čemu služe, niti ima struje u kući da ih aktivira“, uz smeh kaže autorka izložbe.

    dr Tatjana Mikulić, kustos Etnografskog muzeja i autorka izložbe
    © Sputnik / D. Simić
    dr Tatjana Mikulić, kustos Etnografskog muzeja i autor izložbe

    Milojka, grožđe i seksualna revolucija

    „Zlatno doba“ seljaka traje od 1950. do 1980. godine i govori o promenama u društvu, prodoru američke kulture. Iz duhovitih, satiričnih i zabavnih reakcijama našeg seljaka, vidi se kako se sa prodorom Zapada društvo menjalo.

    „Seljak počinje da govori modernim jezikom. Sa Milojkom pleše tvist dok zapravo gazi grožđe u buretu. Kada se pojavio hipi pokret seljak je ceo go, ima samo šajkaču na glavi. Juri se sa seljankama a kada ga iz grada pitaju kako na selu prolazi seksualna revolucija, on odgovara ’dobro, dok ne oberemo kukuruze’“, navodi Tatjana Mikulić.

    Kako se selo preselilo u karikaturu

    „Odnos države prema selu takav je da je čitava priča o tom sloju stanovništva poslala karikatura. Tako je bilo i pre ’Ježa’“, smatra čuveni satiričar i dugogodišnji urednik časopisa „Jež“ Radivoje Bojičić.

    Kako se menjao odnos države prema selu, tako se menjao i odnos seljaka prema državi. A „Ježev“ seljak uvek je pronalazio način da kroz šalu i smeh odgovori izazovima koje su mu društvo i vreme nametali.

    „Zanimljivo je kako su na školama stavljali table na kojima je pisalo ’kafana’. Otuda lik seljaka više vremena provodi u kafani nego kod kuće, a srpska literatura bili su šljivovica i loza. Tamo gde su viski i druga pića – to su bili strani pisci“, objašnjava Mikulićeva.

    U periodu od 1935. do 1990. godine objavljeno je 2650 brojeva „Ježa“ s 1075 karikatura seljaka.
    © Foto : Etnografski muzej
    U periodu od 1935. do 1990. godine objavljeno je 2650 brojeva „Ježa“ s 1075 karikatura seljaka.

    Politika Jugoslavije ucrtana u karikaturu

    Institucijama koje su u tadašnjoj Jugoslaviji kontrolisale sve štampane sadržaje ni „Jež“ nije mogao da promakne.

    „Poslednji list koji je bio zabranjen u onoj Jugoslaviji bio je 'Jež', a na naslovnoj strani nalazila se karikatura Bose Kićevac 'Osam braće jedne gaće' u kojoj gole seljake pokriva zastava sva u zakrpama. Taj je broj sud u Beogradu zabranio. Tako da su karikaturisti žurili u slobodu, a s druge strane osvrtali se i gledali da li neka opasnost po njih postoji“, svedoči Bojičić.

    Radivoje Lale Bojičić, satiričar i urednik „Ježa“
    © Sputnik / D. Simić
    Radivoje Lale Bojičić, satiričar i urednik „Ježa“

    Prema njegovom mišljenju, naši karikaturisti uspeli su da progovore o važnim temama kroz prepoznatljiv ton pa je tako i politika Jugoslavije ucrtana u „Ježevu“ karikaturu.

    „Predratni seljak zamenio je šubaru šajkačom, a u poslednjoj decenije seljak sa šajkačom odlazi sa Kosova. To je bilo teško političko pitanje koje se smelo crtati“, smatra Tatjana Mikulić.

    Urednik „Ježa“ ističe da u staroj Jugoslaviji nije bilo poželjno da se ističe nacionalnost Srbin, a u „Ježu“ seljak je bio personifikacija Srbina upravo zahvaljujući šajkači.

    „Na primeru karikatura koje tematizuju iseljavanje sa Kosova, predstavljeni su zapravo svi Srbi koji su oličeni u seljaku sa šajkačom i tu se ogleda lukavost naših umetnika“, naglašava Bojičić.

    Naši najznačajniji umetnici imali su svog Seljaka

    Ova izložba predstavlja izbor iz 1000 karikatura seljaka koji su izlazili u preko 2650 brojeva „Ježa“ kojima su se predstavljali naši najznačajniji umetnici, karikaturisti i humoristi.

    „U ’Ježu’ je postojala jasna redakcijska politika. Poznato je da su na Olimpu ’Ježa’ sedeli bogovi, a mladi karikaturisti boravili su u hodniku, odnosno u predsoblju ’Ježa’. Pošto se bogovi dogovore, Žika Jovanović, sekretar redakcije i tehnički urednik donosio je mladim saradnicima teme. Kome bi zapao seljak, taj bi morao da ga nacrta“, seća se Bojičić.

    Jedan od legendi ’Ježa’, Miloš Krnjetin imao je čitav opus o ’Strašnom Ostoji’ seljaku koji je kao pokondirena tikva. Alek Marijanov u pisanoj formi bavio se Seljakom. On je odlično poznavao tu psihologiju. Bilo je i drugih rubrika i u pisanoj formi i u karikaturi koji su se bavili isključivo temom Seljaka“, kaže Bojičić.

    Seljak u karikaturi Milorada Dobrića
    © Foto : Etnografski muzej
    Seljak u karikaturi Milorada Dobrića
    Vratio se u karikaturu

    Izložba „Seljak u karikaturi ’Ježa’ 1935-1990. godine“ u Etnografskom muzeju biće otvorena do maja, a planirana je poseta velikim jugoslovenskim centrima u kojima su izlazili satirični časopisi, poput Sarajeva, Zagreba, Ljubljane. Autori iz tih gradova takođe su bili saradnici „Ježa“ i njihovi radovi su prisutni na ovoj izložbi.

    „Seljak je rođen u karikaturi, živeo je u karikaturi i vratio se u karikaturu“, zaključuje Radivoje Bojičić.
    Tagovi:
    časopis „Jež“, etnografski muzej
    Standardi zajedniceDiskusija
    Komentariši preko Sputnik nalogaKomentariši preko Facebook naloga