06:58 15 Jun 2021
Slušajte Sputnik
    Kultura
    Preuzmite kraći link
    Piše
    0 802
    Pratite nas

    Izložba „Crna Gora: narod, jezik, crkva kroz istorijska dokumenta“ Matice srpske – društva članova u Crnoj Gori, koja se otvara 10. juna u Biblioteci grada Beograda, crno na belo je dokumentovana potvrda autentičnosti osećanja utisnutog u kolektivno pamćenje, poručuju njeni organizatori.

    Prema rečima autora izložbe Jovana B. Markuša, reč je o izložbi dokumenata koja predstavlja svedočanstvo o tome da „nikakve greške u osećanju i ponašanju naših predaka nikada nije ni bilo.“

    Izložba „Crna Gora: narod, jezik, crkva kroz istorijska dokumenta“
    © Sputnik / Lola Đorđević
    Izložbi dokumenata predstavlja svedočanstvo o tome da „nikakve greške u osećanju i ponašanju naših predaka nikada nije ni bilo“.

    Srpstvo nije mit i zabluda starih Crnoograca

    „Srpstvo nije mit niti zabluda starih Crnogoraca. Nije ni skup predrasuda naših predaka niti mitomanski način razmišljanja i rasuđivanja naših praotaca. Srpstvo je po prirodi stvari duhovni izvor i istorijska utoka patrijarhalne Crne Gore, koja živi u našim uspomenama, predanjima, epskim pesmama i arhivskim spisima. Srpstvo u Crnoj Gori nije nikad bilo sinonim za pravoslavlje već je pod svoje pokroviteljstvo okupljalo sve podanike Knjaževine (Kraljevine) Crne Gore koji su govorili srpskim jezikom kao maternjim jezikom i koji su realno bili srpskog etničkog porekla, bez obzira na različitost vjeroispovijesti“.

    Izložba „Crna Gora: narod, jezik, crkva kroz istorijska dokumenta“,
    © Sputnik / Lola Đorđević
    Izložba „Crna Gora: narod, jezik, crkva kroz istorijska dokumenta“,

    Markuš podseća da je „pojmovna zbrka“ nastala u funkciji ideologije i dnevne politike i da ona izaziva mnoge nedoumice.

    „Ni u jednom narodu, niti u jednom vremenu, nije bilo ovoliko zbrke i nihilizma, oličenih u odricanju od sopstvenog identiteta. Već duže vreme pristajemo na neodgovornost, koja je prožela naš duh. Ta neodgovornost je narušila naš etos i doprinosi da laž postaje istina, a ćutanje na sve brojnije falsifikate vrlina“, podseća autor ove postavke.

    S uverenjem da izvorna dokumenta ne mogu biti ono što ideologija i politika želi, nego ono što oni stvarno znače,  postavka u Biblioteci grada pokazuje dokumentima potkrepljenu odlučnost da se precima ne sme odricati ono što su bili i kako su se osećali.

    Izložba „Crna Gora: narod, jezik, crkva kroz istorijska dokumenta“
    © Sputnik / Lola Đorđević
    Izvorna dokumenta ne mogu biti ono što ideologija i politika želi, nego ono što oni stvarno znače.
    „Verodostojna istorijska dokumenata koja stavljamo javnosti na uvid, samo su mali dio bogate arhive koju posedujemo. Ovi dokumenti imaju snagu aksioma o kojima se ne raspravlja. Oni se mogu odbaciti, kao što se, nažalost, i dešava u našem vremenu, kad pojedini ostaju privrženi virtuelnoj istoriji i virtuelnom identitetu naroda kojem pripadaju i čijeg identiteta se na taj način odriču. Izložba je samo pokušaj i podsticaj da se prikuplja i sačuva građa o jeziku, narodnosti i crkvi. Želja je da ovo bude priča činjenica i dokumenata o našoj zloj sudbini i lutanjima u drugom delu dvadesetog i početkom dvadeset prvog veka. To je samo deo ispunjavanja duga prema našim časnim i svetlim precima i davanje istorijskog putokaza našem potomstvu i savremenicima. Ovo nije politizacija istorije, već odbrana od besprimjerne politizacije. Ovo nije stvar politike, već etike. Kada su u pitanju činjenice i dokumenta, njih ne možemo promeniti i prilagoditi raznim ukusima, i ona ostaju kao trajna svedočanstva o prošlim vremenima“, zaključuje u tekstu kataloga izložbe Jovan B. Markuš.

    Među eksponatima koji svojim autentičnim sadržajem dokumentuju vekovnu istoriju Crne Gore nalazi se i izveštaj iz 17. veka misionara Đovanija Paskvalija o svojoj misiji u „eparhiji srpskog episkopa“ koji za mesta podvedena pod cetinjsku eparhiju kaže da u njima živi oko 7.000 „Srba šizmatika“ i oko 1000 muslimana. Tu je i Zakonik Danila Prvog, „knjaza i gospodara Slobodne Crne Gore i Brda”, koji je ustanovljen 1855. godine na Cetinju, a u kom piše da „ u ovoj zemlji nema nikakve druge narodnosti do jedino srpske i nikakve druge vjere do jedine pravoslavne istočne…“.

    Izveštaj iz 17. veka misionara Đovanija Paskvalija o svojoj misiji u „eparhiji srpskog episkopa“ koji za mesta podvedena pod cetinjsku eparhiju kaže da u njima živi oko 7.000 „Srba šizmatika“ i oko 1000 muslimana.
    © Sputnik / Lola Đorđević
    Izveštaj iz 17. veka misionara Đovanija Paskvalija o svojoj misiji u „eparhiji srpskog episkopa“ koji za mesta podvedena pod cetinjsku eparhiju kaže da u njima živi oko 7.000 „Srba šizmatika“ i oko 1000 muslimana.
    Tu je i faksimil stranice „Glasa Crnogorca“ iz 1913. sa odgovorom kralja Nikole na zahtev Austrougarske da joj se ustupi Lovćen: „Brdo Lovćen je Olimp srpski, spomenik je podignut Božjom rukom slobodi i njezinim braniteljima…“

    Važan deo postavke čine i službene isprave i dokumenta, naročito iz vremena nezavisne i međunarodno priznate države – Kraljevine Crne Gore. U njima se vidi da su njihovi vlasnici bili narodnosti – srpske, vere – pravoslavne i podanstva crnogorskog.  

    U jednoj od Čitanki za drugi razred osnovnih škola iz 1897. godine, između ostalog, piše:

    „Djeco! Vas je Srbin rodio, pa s toga se vi Srbi zovete. To ćete ime vi do smrti nositi, njim ćete se pred svijetom dičiti, i ako ko naumi da vam mjesto njega drugo kakvo ime nametne, vi ćete onda prije umrijeti, nego to dopustiti“.

    Čitanka za drugi razred osnovnih škola iz 1897.
    © Sputnik / Lola Đorđević
    Čitanka za drugi razred osnovnih škola iz 1897.

    Da su Crnogorci pisali da su po narodnosti Srbi svedoči i „Poznavanje zakona“, priručnik izdat 1914. godine u kome se objašnjava zašto ne može da se koristi naziv „crnogorski narod“: „Mi ne bi nikako mogli upotrijebiti naziv „crnogorski narod“ i smislu narodnosti, pošto su Crnogorci po narodnosti Srbi, a crnogorske narodnosti ne postoji“. Autori ovog priručnika su Živko Dragović, član Državnog saveta i narodni poslanik, i Ljubomir Bakić, ministar pravde u vladi Janka Vukotića.

    Uz školska svedočanstva iz kojih se jasno vidi da je kao jezik upisivan – srpski, na izložbi se nalazi i tekst iz „Cetinjskog vijesnika“ koji govori o tome da Austrijanci „u slobodnoj srpskoj državi Crnoj Gori“ ne poštuju zvanično pismo:

     Školska svedočanstva iz kojih se jasno vidi da je kao jezik upisivan – srpski.
    © Sputnik / Lola Đorđević
    Školska svedočanstva iz kojih se jasno vidi da je kao jezik upisivan – srpski.
    „Ne poštuju ćirilicu. Dobijamo ovu opravdanu žalbu: Agencija Austriskoga Lojda u Baru vrši prepisku latinicom. Čudi nas, da već iz trgovačkog uobičajenog takta ne pišu pismenom, koje u zemlji vlada. Ali bez obzira na tu vrstu obaveza, ima i jačih obaveza, da se u slobodnoj srpskoj državi Crnoj Gori – gdje je obavezna ćirilica s njome mora i Lojd služiti, jer kada bi se to po njima na volju pustilo, onda bi do skora počeli nam pisati i turski, ili možda kakvim novopronađenim arnautskim pismenima. O ovome će pozvani presuditi ali zato ipak mi nijesmo smeli prešutjeti“, beleži „Cetinjski Vjesnik“ br. 109 iz 1912. godine.

    Zanimljiv deo ove dokumentovane istorije Crne Gore čine i vatikanska dokumenta. U jednom od njih iz 1640. godine, papski misionar Frančesko Leonardi prilaže popis srpskih pravoslavnih eparhija koje pripadaju Pećkoj patrijaršiji. Iz njegovih dokumenta se vidi da je Mitropolija crnogorska 1640. godine deo Pećke patrijaršije tj. Srpske pravoslavne crkve.  

     Popis srpskih pravoslavnih eparhija papskog misionara Frančesko Leonardi iz 1640. godine.
    © Sputnik / Lola Đorđević
    Popis srpskih pravoslavnih eparhija papskog misionara Frančesko Leonardi iz 1640. godine.
    „Izložba ’Crna Gora – narod, jezik, crkva kroz istorijska dokumenta‘ svojim sadržajem pruža veliki doprinos duhovnoj i nacionalnoj obnovi kolektivne narodne svesti u Crnoj Gori koja se više od sedamdeset godina sistematski ruši i falsifikuje. Na izložbi je prikupljena raznorodna, nama dostupna građa koja govori o jeziku, narodnosti i crkvi u Crnoj Gori i koja neosporno ukazuje na srpski karakter Crne Gore. Verodostojni materijal nam pruža sliku utemeljenosti srpskog nacionalnog identiteta na prostoru današnje Crne Gore, od srednjeg veka po do sredine XX veka...“, beleži o izložbi dr Vasilj Jovović, dok sveštenik Gojko Perović, rektor Bogoslovije Svetog Petra Cetinjskog, podseća da Markuševa zbirka istorijskih dokumenta nije sabrana sa namerom da nekog ubeđuje, niti da sa nekim polemiše – već da jasno i razgovetno pokaže razloge zbog kojih veliki broj građana Crne Gore ne želi i ne može da razdvaja „srpstvo” od „crnogorstva”.

    Zakonik Danila Prvog: „ u ovoj zemlji nema nikakve druge narodnosti do jedino srpske i nikakve druge vjere do jedine pravoslavne istočne…“
    © Sputnik / Lola Đorđević
    Zakonik Danila Prvog: „U ovoj zemlji nema nikakve druge narodnosti do jedino srpske i nikakve druge vjere do jedine pravoslavne istočne…“
    „Autor ovog zbornika i uređivački odbor Matice srpske, ovakvim poduhvatom žele da sačuvaju legitimitet i pravo na građansko postojanje – tradicionalnog crnogorskog identiteta, koji je oduvek bio istovremeno i srpski. Ovakvo viđenje Crne Gore ne isključuje niti spori pravo savremenim pokoljenjima da, iz svojih razloga, modifikuju i modernizuju, pa čak i preinače, ono što je tradicionalano – u skladu sa starom grčkom lozinkom kako ’sve teče i sve se menja‘. Ne menja se baš sve. Jedna stvar nepobitno ostaje. A to su protekla zbivanja i svedočanstva prošlosti. Ona su takva kakva su, a napredak i kvalitetan razvoj društva u kome živimo uslovljen je obavezom da ih takve sačuvamo i za budućnost, kao istinu koja ima moć da nas oslobodi“ zaključuje Gojko Perović.

    Pročitajte i:

    Tagovi:
    Matica srpska, dokumenti, Crna Gora, izložba
    Standardi zajedniceDiskusija
    Komentariši preko Sputnik nalogaKomentariši preko Facebook naloga